Het door de commissie Dales geschreven Liberaal Manifest is, ondanks een aantal door de leden ingebrachte amendementen, slechts een kopje slappe thee. Terecht is dit manifest in een lade verdwenen en is intussen rijp voor de papierversnipperaar.

Natuurlijk is het voor een serieuze politieke partij belangrijk van tijd tot tijd zich op haar beginselen te bezinnen en indien nodig bij te stellen, respectiefelijk aan te scherpen. Deze zijn vaak zo algemeen geformuleerd, dat men er verschillende kanten mee uit kan zonder in een ideologische conflictsituatie terecht te komen. Er kiezers mee terug te winnen is een illusie. De gemiddelde kiezer leest nauwelijks een verkiezingsprogramma, laat staan een beginselprogramma.

De verkiezingsuitslagen van de afgelopen tien jaar tonen aan, dat de kiezer steeds minder loyaal aan een bepaalde partij is. Politieke wapenfeiten, hoe goed ook, tellen minder dan het op authentieke wijze in gaan op gevoelens van onbehagen en onzekerheid. Beeldvorming is minstens zo belangrijk als goede oplossingen voor problemen. Het één kan niet meer zonder het ander. Als het er op aan komt, telt de emotie zwaarder dan de feitelijke politieke resultaten. Hierdoor wordt tevens de zwakte van de laatste VVD verkiezingscampagne duidelijk en het fenomenale electoraal succces van Rita Verdonk. Naar het zich laat aanzien, blijkt dit succes, eerder ondanks het feit dat zij voor de VVD kandideerde, door haar authentieke optreden en het ingaan op de bij de kiezer levende gevoelens te danken te zijn geweest.

We kunnen eveneens een sinds tien jaar aanhoudende en sterker wordende conservatieve maatschappelijke grondstroming vaststellen. De kiezersstroom beweegt zich weg van het centrum naar de flanken en wel naar partijen/bewegingen die deels qua organisatievorm sterk afwijken van de traditionele politieke partijen, ook al wordt dit regelmatig in negatieve zin door de laatsten graag aan de kaak gesteld.

De beslissende beeldvorming van de VVD wordt in sterkere mate door een aantal partijprominenten bepaald dan door het huidige politiek verantwoordelijk smaldeel. Deze dames en heren gaan te gretig in op uitnodigingen van de media en schaden in dit opzicht hun partij waaraan zij zo veel te danken hebben. De meest recente en nog moderate voorbeelden zijn de prominenten (o.a. Sybilla Dekker, Joris Voorhoeve, en Hans Dijkstal), die medeondertekenaars van de dwaaladvertentie van Doekle Terpstra waren en de van Mark Rutte afwijkende stellingname door Gerrit Zalm betreffende de dreigende economische recessie. Een grote vijand bevindt zich dus in de eigen partij!

Ook de huisgemaakte perikelen en de starre opstelling van het hoofdbestuur rond het gedwongen vertrek van Rita Verdonk, zullen nog geruime tijd in negatieve zin beeldbepalend voor de VVD zijn.

Kortom, de aanscherping van het beginselprogramma zal de VVD niet uit het electorale slop halen. Een harde opstelling tegenover Trots op Nederland, zal bij de kiezer eerder een negatief effect hebben. Alleen een overtuigende en duidelijke koers biedt wellicht op termijn soelaas. Daar het kiezerspotentieel zich rechts van het centrum bevindt, is de VVD een bezinning op de klassiek liberale waarden (zoals Bolkestein die huldigde) zeer aan te bevelen. Gelijktijdig het op authentieke wijze veel meer rekening houden met de gevoelens van de kiezer (zoals b.v. Wiegel en Verdonk dat met een feilloos instinct dat kunnen). Geef sterke persoonlijkheden de ruimte zich electoraal te profileren. Maak in dit opzicht individueel talent niet te zeer ondergeschikt aan het collectief (fractie), maar koester het. Een leider met de juiste ogenmaat durft en kan dit aan en wint zo zelf aan statuur en uiteindelijk de verkiezingen!